Nos

Pod względem wizualnym nos stanowi samodzielną jednostkę estetyczną, która z racji centralnego umiejscowiona w obrębie twarzy stanowi o jej ogólnym wyglądzie. Pod względem czynnościowym nos stanowi początkowy odcinek dróg oddechowych. Jego podstawową funkcją jest oczyszczanie i nawilżanie powietrza, które z kolei poprzez gardło i krtań dostaje się do dolnych dróg oddechowych. Nos pełni również funkcję narządu zmysłów dzięki obecności w stropie jam nosa zakończeń komórek węchowych. Funkcja obronna nosa polega na usuwaniu ciał obcych w odruchu kichania. Zapobiega to możliwości przedostania się dużych zanieczyszczeń do dolnych dróg oddechowych. Czynność rezonacyjną nosa możemy łatwo docenić podczas próby fonacji przy zatkaniu nosa.

Anatomicznie nos możemy podzielić na: zewnętrzny i wewnętrzny. Nos zewnętrzny tworzy wyniosłość w obrębie twarzy i jest utworzony przez: grzbiet nosa, boczne ściany nosa, wierzchołek i słupek nosa oraz skrzydła nosa. Między słupkiem a skrzydłami nosa znajduje się początek drogi oddechowej tzw. nozdrza przednie. Nos wewnętrzny stanowiący znacznie większą przestrzeń pod względem anatomicznym i czynnościowym ukryty jest wewnątrz twarzoczaszki, a jego tylne ograniczenie stanowią nozdrza tylne, przez które nos łączy się z nosową częścią gardła tzw. nosogardłem. Nos wewnętrzny podzielony jest przez przegrodę nosa na dwie jamy nosa, stanowiące aktywny filtr i nawilżacz dostosowujący się do panujących na zewnątrz często zmiennych warunków atmosferycznych. Aby bez względu na panujące poza organizmem człowieka warunki atmosferyczne, temperatura i wilgotność powietrza docierającego do płuc miała stałą wartość, musi ono zostać ogrzane (bądź schłodzone) i nawilżone w „uzdatniaczu” jakim jest nos. Mechanizmy te zachodzą poprzez zwiększenie objętości (obrzęk) tkanek dzięki zwiększonemu przepływowi krwi w bogatych naczyniach nosa Zdolność zwiększania i pomniejszania swojej powierzchni filtrującej nos zawdzięcza budowie błony śluzowej wyścielającej wnętrze jam nosa. Bogato unaczyniona błona śluzowa znajduje się zwłaszcza na strukturach zwanych małżowinami nosowymi. W jamach nosa znajdują się zwykle po 3 pary małżowin nosowych (dolne, środkowe i górne), są to struktury przypominające podłużne poduszki osadzone na kostnym rusztowaniu. Błona śluzowa na małżowinach dolnych zawiera naczynia żylne zwane ciałami jamistymi, które mają zdolność do znacznego powiększania swojej objętości, przez co powierzchnia kontaktu powietrza z błoną śluzową małżowin ulega zwielokrotnieniu, dzięki czemu proces nawilżania i ogrzewania powietrza przebiegać może intensywniej.

Błona śluzowa jam nosa pokryta jest nabłonkiem zawierającym mikroskopijnej wielkości rzęski.

Nabłonek pokryty jest warstwą śluzu, który zatrzymuje cząsteczki zanieczyszczeń mechanicznych jak i biologicznych, które dzięki ruchowi rzęsek nabłonka przemieszczane są w kierunku gardła i przewodu pokarmowego z kwaśną treścią żołądkową. Mechanizm ten ma za zadanie zapobieganie przedostawaniu się czynników chorobotwórczych do delikatnej tkanki płucnej. Aby warstwa śluzu mogła dobrze spełniać swe zadanie powinna posiadać odpowiednią lepkość i płynność, które ulegają zmniejszeniu pod wpływem min. dymu papierosowego, suchego, zanieczyszczonego chemikaliami lub zimnego powietrza.